Người lớn có bị tay chân miệng không: Dấu hiệu và cách phòng

Tay chân miệng thường được xem là bệnh của trẻ nhỏ, nhưng virus không kiểm tra căn cước trước khi lây. Người lớn có bị tay chân miệng không? Câu trả lời là có, dù nhiều trường hợp nhẹ hoặc không có triệu chứng. 

Qua nội dung được tổng hợp tại desertspace.org, bài viết giúp nhận diện dấu hiệu, đường lây, cách chăm sóc, thời điểm cần đi khám và biện pháp bảo vệ gia đình, đặc biệt khi người lớn thường xuyên tiếp xúc với trẻ đang mắc bệnh.

I. Giải đáp chính xác người lớn có bị tay chân miệng không?

I.I. Người trưởng thành vẫn có thể mắc bệnh bình thường

Tay chân miệng là một bệnh truyền nhiễm do nhóm enterovirus gây ra, thường gặp nhất ở trẻ dưới 5 tuổi. Tuy nhiên, thanh thiếu niên và người trưởng thành vẫn có khả năng nhiễm virus, đặc biệt khi tiếp xúc gần với trẻ đang mắc bệnh hoặc sinh hoạt trong môi trường có mầm bệnh.

Vì vậy, câu trả lời cho người lớn có bị tay chân miệng không là hoàn toàn có. Người lớn thường ít xuất hiện triệu chứng hơn trẻ em do từng tiếp xúc với virus và hình thành một phần miễn dịch. Một số trường hợp chỉ mệt nhẹ, đau họng hoặc nổi vài nốt nhỏ nên dễ nhầm với dị ứng, viêm họng hay côn trùng đốt.

I.II. Ai có nguy cơ mắc cao hơn?

Nguy cơ lây nhiễm có thể tăng lên ở những người:

• Chăm sóc trẻ nhỏ đang bị tay chân miệng.

• Làm việc tại trường mầm non, nhà trẻ hoặc cơ sở y tế.

• Dùng chung cốc, thìa, khăn hoặc đồ dùng cá nhân với người bệnh.

• Thường xuyên thay tã nhưng không rửa tay đúng cách.

• Có hệ miễn dịch suy yếu.

• Sống trong môi trường đông người, vệ sinh bề mặt chưa tốt.

Câu hỏi người lớn có bị tay chân miệng vì thế không chỉ liên quan đến tuổi tác mà còn phụ thuộc mức độ tiếp xúc với nguồn lây và thói quen vệ sinh.

II. Dấu hiệu nhận biết người lớn bị tay chân miệng

Các biểu hiện ở người trưởng thành nhìn chung tương tự trẻ em, nhưng mức độ có thể nhẹ hơn hoặc không điển hình. Triệu chứng thường xuất hiện sau vài ngày kể từ khi nhiễm virus.

II.I. Triệu chứng toàn thân ban đầu

Người bệnh có thể xuất hiện:

• Sốt nhẹ hoặc sốt cao.

• Đau họng, khó chịu khi nuốt.

• Mệt mỏi, đau đầu hoặc đau cơ.

• Giảm cảm giác thèm ăn.

• Cảm giác giống cảm cúm nhẹ.

Những dấu hiệu này khá chung chung. Vì vậy, chỉ dựa vào sốt và đau họng chưa đủ để kết luận người lớn có bị tay chân miệng không.

II.II. Tổn thương trong miệng

Sau giai đoạn khởi phát, người bệnh có thể xuất hiện những chấm đỏ hoặc mụn nước nhỏ trong miệng. Các tổn thương dễ vỡ, tạo thành vết loét đau tại:

• Lưỡi.

• Lợi.

• Mặt trong má.

• Vòm miệng.

• Vùng quanh họng.

Vết loét khiến việc ăn uống khó khăn, đặc biệt với món cay, nóng, mặn hoặc có tính acid. Nếu người bệnh uống ít do đau miệng, nguy cơ mất nước sẽ tăng lên.

II.III. Phát ban và mụn nước ngoài da

Phát ban thường xuất hiện ở lòng bàn tay, ngón tay, lòng bàn chân hoặc quanh đầu gối. Một số người có thể nổi tổn thương tại mông, cánh tay, chân hoặc vùng da đang bị viêm.

Đặc điểm thường gặp gồm:

• Chấm đỏ phẳng hoặc hơi gồ.

• Mụn nước nhỏ, có thể đau nhưng không quá ngứa.

• Tổn thương xuất hiện đồng thời với loét miệng.

• Phát ban lan rộng hơn trong một số thể không điển hình.

Không nên chọc vỡ mụn nước hay bôi mỹ phẩm làm đẹp lên tổn thương. Việc làm trầy da có thể gây đau, tăng nguy cơ nhiễm khuẩn và phát tán dịch chứa virus.

III. Người lớn lây bệnh tay chân miệng qua đường nào?

Virus có thể hiện diện trong nước bọt, dịch mũi họng, dịch từ mụn nước và phân của người nhiễm. Bệnh lây khi người lành tiếp xúc trực tiếp hoặc chạm vào bề mặt chứa mầm bệnh rồi đưa tay lên mắt, mũi hay miệng.

Những đường lây phổ biến gồm:

• Ôm, hôn hoặc tiếp xúc gần với người mắc bệnh.

• Dùng chung bát, đũa, cốc, khăn mặt.

• Tiếp xúc với nước bọt hoặc dịch tiết tại đường hô hấp.

• Chạm vào dịch từ mụn nước.

• Thay tã, vệ sinh chất thải nhưng không rửa tay.

• Chạm vào đồ chơi, tay nắm cửa hoặc mặt bàn nhiễm virus.

Người bệnh thường có khả năng lây mạnh trong tuần đầu, nhưng virus vẫn có thể tiếp tục được đào thải trong nhiều ngày hoặc nhiều tuần sau khi triệu chứng biến mất. Người không có biểu hiện rõ ràng vẫn có thể truyền virus cho người khác.

IV. Người lớn mắc tay chân miệng có gây ra nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp diễn biến nhẹ và tự cải thiện trong khoảng 7–10 ngày. Tuy nhiên, “thường nhẹ” không đồng nghĩa với “luôn vô hại”. Một số biến chứng thần kinh hoặc toàn thân vẫn có thể xảy ra, dù hiếm gặp.

Các biến chứng cần lưu ý gồm:

• Mất nước do đau miệng, không uống đủ.

• Viêm màng não do virus.

• Viêm não hoặc gây ra tổn thương hệ thần kinh.

• Yếu cơ, rối loạn vận động.

• Biến chứng tim phổi trong những trường hợp rất hiếm.

Một số chủng enterovirus như EV-A71 có thể gây biến chứng thần kinh nặng. Vì vậy, khi đọc các bài tin tức nóng, không nên hoảng sợ vì một ca bệnh hiếm, nhưng cũng không được chủ quan nếu triệu chứng tăng nhanh.

V. Chăm sóc khi người lớn có bị tay chân miệng không

Hiện không có thuốc kháng virus đặc hiệu dùng phổ biến để chữa tay chân miệng. Kháng sinh không tiêu diệt virus và chỉ được sử dụng khi bác sĩ xác định có nhiễm khuẩn kèm theo.

V.I. Giảm đau và duy trì đủ nước

Người bệnh nên:

• Uống nước mát thành từng ngụm nhỏ.

• Ăn cháo, súp, sữa chua hoặc món mềm, dễ nuốt.

• Tránh thức ăn cay, nóng, mặn và nước trái cây chua.

• Nghỉ ngơi và hạn chế hoạt động thể lực nặng.

• Súc miệng nhẹ nhàng theo hướng dẫn chuyên môn.

• Dùng thuốc hạ sốt, giảm đau theo đúng chỉ định hoặc hướng dẫn trên nhãn.

Paracetamol hoặc ibuprofen có thể giúp giảm sốt và đau ở một số người, nhưng cần lưu ý chống chỉ định, bệnh nền và các thuốc đang sử dụng. Không nên tự phối hợp nhiều loại thuốc cảm vì có thể vô tình dùng trùng hoạt chất.

V.II. Hạn chế lây cho người khác

Khi đã xác định người lớn có bị tay chân miệng không, người bệnh cần chủ động bảo vệ những người xung quanh:

• Rửa tay thường xuyên với xà phòng và nước sạch.

• Không dùng chung cốc, thìa, khăn hoặc bàn chải.

• Che miệng khi ho, hắt hơi.

• Vệ sinh nhà tắm, tay nắm cửa và bề mặt thường chạm.

• Không bóc hoặc làm vỡ mụn nước.

• Hạn chế tối đa việc tiếp xúc gần với trẻ nhỏ.

• Giặt riêng khăn và quần áo nếu bị dính dịch tiết.

Dung dịch sát khuẩn tay có thể hỗ trợ trong một số tình huống, nhưng không nên thay thế hoàn toàn việc rửa tay bằng xà phòng, nhất là sau khi thay tã hoặc đi vệ sinh. WHO nhấn mạnh vệ sinh tay, làm sạch bề mặt và tránh tiếp xúc gần là những biện pháp phòng lây quan trọng. 

VI. Khi nào người lớn cần đi khám?

Người trưởng thành nên liên hệ cơ sở y tế nếu có một trong các biểu hiện sau:

• Sốt cao, sốt kéo dài, tái phát.

• Không uống được nước.

• Tiểu ít, khô miệng, chóng mặt hoặc mệt lả.

• Đau đầu dữ dội, sợ ánh sáng.

• Lơ mơ, lú lẫn, co giật hoặc yếu tay chân.

• Khó thở, tim đập bất thường, đau ngực.

• Phát ban lan nhanh, sưng nóng hoặc có mủ.

• Triệu chứng không cải thiện sau khoảng từ 7 cho đến 10 ngày.

• Đang mang thai, suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh nền nặng.

Không phải mọi trường hợp phát ban ở tay, chân và miệng đều là bệnh tay chân miệng. Thủy đậu, herpes, dị ứng thuốc và một số bệnh da liễu khác có thể tạo biểu hiện tương tự. Khi tổn thương không điển hình, bác sĩ cần thăm khám để chẩn đoán phân biệt.

VII. Cách phòng bệnh cho gia đình

Muốn giảm nguy cơ lây nhiễm, các thành viên trong gia đình nên duy trì:

• Rửa tay trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.

• Rửa tay ngay sau khi thay tã hoặc vệ sinh cho trẻ.

• Không dùng chung các vật dụng cá nhân.

• Khử khuẩn đồ chơi và bề mặt trẻ thường chạm.

• Giặt sạch quần áo, chăn và khăn bị dính dịch tiết.

• Không cho trẻ khỏe tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng.

• Theo dõi sức khỏe trong những ngày sau khi tiếp xúc nguồn bệnh.

Hiểu đúng người lớn có bị tay chân miệng không giúp gia đình không bỏ sót nguồn lây. Một người lớn chỉ đau họng nhẹ nhưng vẫn chăm trẻ, chuẩn bị thức ăn và dùng chung vật dụng có thể vô tình đưa virus đi một vòng quanh nhà.

VIII. Kết luận

Người lớn có bị tay chân miệng không? Câu trả lời là có, dù phần lớn trường hợp nhẹ hoặc không biểu hiện rõ. Người bệnh có thể sốt, loét miệng và nổi mụn nước tại tay, chân hoặc nhiều vùng khác. Việc uống đủ nước, nghỉ ngơi, giữ vệ sinh và hạn chế tiếp xúc giúp giảm khó chịu và lây lan. 

Nếu xuất hiện mất nước, sốt kéo dài, khó thở hay dấu hiệu thần kinh, cần đi khám sớm.

Nguồn: Sưu tầm